Chuyển đổi số trong nông nghiệp với việc ứng dụng công nghệ cao, công nghệ sinh học

66

(LHH-TPHCM) Bài phát biểu đề dẫn của PGS.TS Dương Hoa Xô, Phó Chủ tịch Liên Hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TPHCM tại hội thảo “Ứng dụng công nghệ cao, công nghệ sinh học trong  nông nghiệp với xu hướng chuyển đổi số hiện nay”, ngày 23 tháng 6 năm 2022 do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp cùng Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn TPHCM tổ chức.

Đặt Vấn đề:

         Xu hướng chuyển đổi số: chuyển đổi số là thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh và đời sống nhờ sử dụng dữ liệu và công nghệ số. Chuyển đổi số bao gồm 3 lĩnh vực là “Chính phủ số”, “kinh tế số” và “xã hội số”. Cả 3 lĩnh vực này đều sẽ có tác động rất lớn đến nông nghiệp, nông thôn. Đối với nông dân và người dân nông thôn, hạn chế lớn nhất là thiếu thông tin trong các lĩnh vực sản xuất và đời sống. Chính phủ số và xã hội số sẽ mang lại cơ hội tăng cường khả năng kết nối cho họ với thông tin, xoá nhoà một phần khoảng cách về địa lý, giảm bớt sự phức tạp của các thủ tục hành chính nhiều cấp hiện nay để được sử dụng trực tiếp các dịch vụ công của Chính phủ.

GS.TS Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TPHCM (bên trong) và PGS.TS Dương Hoa Xô, Phó Chủ tịch Liên Hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TPHCM chủ trì hội thảo.

Theo Đỗ Kim Chung, 2017, Nông nghiệp số có 4 đặc trưng cơ bản sau đây:

  1. Số hóa và hiện thực hóa các hoạt động sản xuất kinh doanh từ nông trại, vận chuyển,

chế biến, marketing đến người tiêu dùng thông qua hệ thống kết nối internet vạn vật,

  1. Kết hợp hữu cơ giữa công nghệ vật lý, công nghệ sinh học và công nghệ điều hành trong tổ chức tổ chức nông trại, các phân xưởng, cơ sở hạ tầng, tạo giống, các tác nghiệp
  2. Tự động hoá và thông minh hóa các hệ thống điều hành giữa thế giới thực với thế giới ảo các hoạt động trong chuỗi giá trị thực phẩm nông sản từ nông trại đến bàn ăn
  3. Đảm bảo cho chuỗi thực phẩm nông sản (agrofood) diễn ra liên tục, hiệu quả và bền vững.

Nông nghiệp số là sự kết hợp không ranh giới giữa công nghiệp 4.0 với công nghệ vật lý, công nghệ sinh học và công nghệ quản lý.

Sự cần thiết phải chuyển đổi số trong nông nghiệp

Trước hết, nông nghiệp số có những lợi ích sau đây: 1) Tạo ra sự liên tục trong sản xuất – kinh doanh, không kể thời gian hay không gian nhờ ứng dụng và duy trì các công nghệ quản lý và giám sát tiên tiến; 2) Tăng năng suất và chất lượng, tiết kiệm nguồn lực, giảm chi phí; 3) Tăng hiệu lực, hiệu quả của giám sát, đảm bảo quá trình sản xuất liên tục và hiệu quả nhờ cung cấp dữ liệu thời gian thực (real time data) cho chuỗi cung ứng thời gian thực (real time supply chain) của nền nông nghiệp thời gian thực (real time Agriculture); 4) Tạo ra các sản phẩm mới, dịch vụ mới ; 5) Điều kiện làm việc tốt hơn vì ít lệ thuộc vào không gian, thời gian, thời tiết; 6) Kết nối hữu hiệu với khách hàng, tăng hiệu quả hoạt động của chuỗi giá trị thưc phẩm nông sản; 7) Các giao dịch minh bạch và tiện lợi hơn, đảm bảo lợi ích các bên; Tạo ra nhiều cơ hội cho người tiêu dùng lựa chọn; 8) Tạo cơ hội việc làm cho lao động có kỹ năng; Giúp tái cơ cấu các nông nghiệp, đổi chiến lược tăng trưởng từ dựa vào tài nguyên sang đổi mới và sáng tạo.

Thứ hai, phát triển nông nghiệp số là xu hướng tất yếu của các nước trên thế giới. Giá trị toàn cầu về thị trường nông nghiệp số 16,7 tỷ (2019) và đạt 29,2 tỷ $ (2027) với tốc độ tăng trưởng hằng năm kép (Compounded Annual Growth rate- CAGR) 9.7% từ 2021 đến 2027 (Research and markets, 2021).

Thứ ba, Việt nam cần thiết phải phát triển nông nghiệp số để giải quyết các vấn đề khó khăn sau mà nông dân gặp phải: Nông dân không bán SP tới người tiêu dùng nên giá thường thấp; Không tạo ra sự khác biệt về nông sản vì thiếu xuất sứ, không thương hiệu; Nông dân mua đầu vào không biết được có đúng giá, đúng chất lượng; Thiếu kết nối: cung cấp đầu vào- nông dân- thu gom- chế biến- người tiêu dùng; Dân thiếu thông tin, thiếu kiến thức, thiếu đào tạo; Dân số tăng, diện tích đất nông nghiệp khan hiếm, cầu về LTTP tăng cả về số lượng và chất lượng; Hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng; Trình độ ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp ở ta còn thấp, nhiều nơi vẫn đang ở giai đoạn đầu chuyển từ thủ công sang cơ khí hoá.

Hội thảo có sự tham gia trực tuyến của đại biểu 19 tỉnh thành phía Nam: An Giang, Bạc Liêu, Bình Dương, Cần Thơ, Dồng Tháp, Kiên giang, Sóc Trăng, Tiền Giang, Vĩnh Long, Bình Thuận, Bến Tre, Bà Rịa – Vũng Tàu, Cà Mau, Đồng Nai, Hậu Giang, Long an, Tây Ninh, Trà Vinh, Bình Phước

Thành phố Hồ Chí MinhĐịa phương đi đầu trong chuyển đổi số

Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 749/QD-TTG ngày 03/6/2020 về Phê duyệt ” Chương trình quốc gia đến 2025, định hướng đến năm 2030. Ngay sau đúng 1 tháng TP. HCM đã công bố Chương trình chuyển đổi số và nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu của TP. Như vậy, TP. HCM là địa phương đầu tiên trong cả nước công bố Chương trình chuyển đổi số.

Chương trình chuyển đổi số của TPHCM được xây dựng dựa trên Chương trình chuyển đổi số quốc gia, Đề án xây dựng TPHCM trở thành đô thị thông minh giai đoạn 2017 – 2020, tầm nhìn đến năm 2025 và Kiến trúc Chính quyền điện tử TP. TP đặt ra tầm nhìn, mục tiêu chuyển đổi số là đến năm 2030, TP trở thành đô thị thông minh với sự đổi mới căn bản, toàn diện hoạt động của bộ máy chính quyền số, của các doanh nghiệp (DN) số và sự thịnh vượng, văn minh của một xã hội số. Tại hội nghị công bố Chương trình chuyển đổi số và hệ thống nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu của TP, Chủ tịch UBND TP Nguyễn Thành Phong nhấn mạnh: “TPHCM luôn ý thức rằng, trong bối cảnh đại dịch Covid-19, tác động toàn diện đến tất cả các mặt đời sống kinh tế – xã hội thì chuyển đổi số là cơ hội để biến nguy thành cơ. Do đó, đặt ra yêu cầu TP phải nỗ lực nhiều hơn đưa Chương trình chuyển đổi số trở thành một nhân tố quan trọng trong thực hiện mục tiêu kép”.

Hiện nay, 10 ngành được TP HCM ưu tiên chuyển đổi số là y tế; giáo dục; giao thông vận tải; tài chính – ngân hàng; du lịch; nông nghiệp; logistics; môi trường; năng lượng và đào tạo nhân lực. Theo các chuyên gia, một trong những giải pháp phục hồi tăng trưởng kinh tế là đẩy mạnh chuyển đổi số, coi nó là một trong những động lực tăng trưởng mới cho TP HCM sau đại dịch.


Bà Tổng lãnh sự Szilvia, Tổng lãnh sự quán Hungary tại TPHCM tham dự Hội thảo

Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) có vị trí thuận lợi, nằm giữa vùng Đông Nam Bộ giàu có và đầy tiềm năng; là trung tâm kinh tế, tài chính, công nghiệp, thương mại, du lịch, dịch vụ, khoa học kỹ thuật, đầu mối giao thông và giao lưu quốc tế lớn nhất cả nước. Trên địa bàn Thành phố có số lượng lớn các trường Đại học, viện nghiên cứu.  Trong đó, nghiên cứu ngành nông nghiệp và sinh vật có Trường đại học Nông Lâm Tp.HCM, một số khoa của các trường khác; các Viện nghiên cứu khoa học như: Viện Khoa học Nông nghiệp miền Nam, Phân viện Chăn nuôi Nam bộ, Viện nghiên cứu Thủy sản; các phân Viện Thủy Lợi, Lâm nghiệp; Trung tâm Công nghệ sinh học Tp.HCM; Khu Nông nghiệp công nghệ cao Tp.HCM; và các Trại thực nghiệm, v.v…Các đơn vị khoa học này đã thực hiện nhiều đề tài và ứng dụng có kết quả vào thực tế, đặc biệt trong công tác cải tạo giống cây và giống con. Hoạt động khuyến nông đã góp phần chuyển đổi cơ cấu sản xuất, tăng năng suất cây trồng, vật nuôi.

Với vai trò là trung tâm khoa học kỹ thuật, TP. Hồ Chí Minh có lợi thế trong việc nghiên cứu sản xuất giống cây trồng, vật nuôi cung cấp cho thị trường khu vực. Thành phố cũng là nơi đi đầu cả nước trong việc triển khai nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.

Nông nghiệp Thành phố tuy chỉ chiếm dưới 1% tỷ trọng GRDP của Thành phố nhưng đóng một vai trò hết sức quan trọng trong quá trình xây dựng nông thôn mới với việc phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, công nghệ sinh học.

PGS.TS. Dương Hoa Xô chia sẻ kinh nghiệm cùng khách tham dự

Từ năm 2010, Khu Nông nghiệp công nghệ cao Thành phố đã đi vào hoạt động, đây là mô hình khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đầu tiên của cả nước, có diện tích 88.17 ha tại xã Phạm Văn Cội huyện Củ Chi, trong đó có 56,53 ha dành cho các doanh nghiệp đầu tư. Đây là mô hình đa chức năng đầu tiên tập trung cho lãnh vực trồng trọt, là nơi triển khai nghiên cứu ứng dụng công nghệ nhân giống cây trồng, đào tạo, trình diễn chuyển giao công nghệ, và là nơi để các doanh nghiệp đầu tư công nghệ cao.

Trung tâm Công nghệ sinh học Thành phố với quy mô 23 ha có chức năng và nhiệm vụ là nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao công nghệ sinh học phục vụ nông nghiệp, xử lý môi trường, công nghiệp thực phẩm và y dược học; đào tạo, huấn luyện kỹ thuật viên công nghệ sinh học… Trung tâm đầu tư nhiều cơ sở vật chất như xây dựng khu nhà kính, nhà lưới, nhà màng, phòng nuôi cấy mô tế bào thực vật với công nghệ hiện đại nhất khu vực phía nam, ngoài ra còn có xưởng phối trộn cơ chất dinh dưỡng, nhà chuẩn bị cây và xử lý sau thu hoạch, khu thí nghiệm thực vật, Trung tâm đã xây dựng và đưa vào hoạt động khu nghiên cứu 12 phòng thí nghiệm hiện đại về công nghệ sinh học, đã có 4 phòng thí nghiệm công nghệ vi sinh, công nghệ sinh học thực vật, thủy sản, tế bào động vật nhằm phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học phục vụ nông nghiệp.

Vấn đề đặt ra cho Hội thảo:

         Đây là vấn đề khá mới mẻ, cần sự thảo luận của các diễn giả và đại biểu tham dự Hội thảo:

– Với tiềm năng và thế mạnh đang có, nông nghiệp Thành phố sẽ chuyển đổi số như thế nào củng với sự phát triển nông nghiệp ứng dụng CNC và công nghệ sinh học.

– Các đơn vị nghiên cứu, nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nghiệp  tham gia như thế nào trong quá trình này.

– Vai trò tham gia của người nông dân./.

PGS.TS. Dương Hoa Xô

Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh

Tài liệu tham khảo:

– Nguyễn Tuấn Anh, Đào Thế Anh, 2021.  Định hướng, giải pháp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam giai đoạn 2021-2030. Tạp chí KHoa học và Công nghệ Việt Nam, tháng 11/2021.

– Đỗ Kim Chung, 2017.  Nông nghiệp 4.0: Bản chất, Xu hướng và một số gợi ý chính sách. Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, tập 15, số 10- năm 2017, trang 1456-1466.

– Đỗ Kim Chung, 2021. Chuyển đổi số trong nông nghiệp – Digital transformation in agriculture. Kỷ yếu Hội thảo khoa học – Phát triển bền vững nông nghiệp, nông thôn trong bối cảnh chuyển đổi số, tháng 12/2021.

– Dương Hoa Xô, 2020. Nghiên cứu ứng dụng công nghệ sinh học cho phát triển nông nghiệp công nghệ cao. Kỷ yếu Hội thảo Khoa học ” Đào tạo nguồn nhân lực và nghiên cứu khoa học phục vụ phát triển nông nghiệp công nghệ cao và công nghệ thực phẩm. ĐH Văn Lang, tháng 11/2020.